De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwt dat een nieuwe Nederlandse wet tegen witwassen mogelijk privacyschendingen met zich meebrengt. De privacytoezichthouder vindt dat de overheid verschillende waarborgen moet toevoegen aan de wet, voordat die wordt ingevoerd.

Dat schrijft de Nederlandse privacytoezichthouder in een advies over de zogeheten Implementatiewet voorkoming witwassen en terrorismefinanciering. De Nederlandse overheid heeft op dit moment een wet in de maak die de huidige Wwft, de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme, moet vervangen.

De nieuwe wet is een verplichting vanuit Europa, dat lidstaten dwingt wetgeving op te stellen om witwassen en terrorismefinanciering te voorkomen. Onder de nieuwe wet gaan strengere eisen gelden voor niet alleen banken, maar ook bijvoorbeeld notarissen of makelaars. Die moeten verdachte transacties sneller melden.

"Hoewel de wetgeving veel kansen biedt om de bestrijding van financiële criminaliteit te verbeteren, leiden de nieuwe regels ook tot het verzamelen en delen van meer gevoelige persoonsgegevens en tot vergaande uitbreiding van bevoegdheden", schrijft de AP.

De toezichthouder hekelt met name het feit dat niet duidelijk is of de wet daadwerkelijk effectief is. Dat is vooral erg omdat de wet nog meer privacyinbreuken kan veroorzaken in het leven van Nederlandse burgers. Zo moeten onder de wet gegevens worden verzameld die mogelijk extra gevoelig zijn, zoals nationaliteiten of vluchtelingenstatussen. "De overheid moet kunnen aantonen dat het echt nodig en effectief is om zo diep in te grijpen in het privéleven. En dat mensen worden beschermd tegen fouten, uitsluiting en discriminatie", zegt AP-voorzitter Aleid Wolfsen.

Om dat te voorkomen zou de wet regelmatig moeten worden geëvalueerd. Daarbij zou dan vooral aandacht moeten komen voor de effectiviteit en de risico's op discriminatie. Dat laatste is een onderwerp waarop de AP al langer hamert, met name sinds de toeslagenaffaire.

Van Wpg naar AVG

Een ander mogelijk risico is volgens de AP de juridische onderbouwing voor het verzamelen van de gegevens. Verdachte transacties moeten worden gemeld bij de Financial Intelligence Unit van de Belastingdienst. Die FIU behandelt de gegevens onder de Wet politiegegevens. De AP vindt dat onterecht en wil dat de gegevens worden verwerkt onder de AVG, de algemene privacywet. Onder de AVG zouden met name de rechten van burgers beter kunnen worden gewaarborgd, zoals inzagerecht of bewaartermijnen.

De AP wil verder dat de gegevens minder makkelijk kunnen worden gedeeld met overheidsinstanties zoals de douane, de politie of het Openbaar Ministerie. Dat moet met een goede motivering en alleen na een concreet verzoek, vindt de AP. Ook zijn er een aantal andere kleine aanpassingen die de AP aan de wet wil zien.

De nieuwe regering moet het wetsvoorstel nog behandelen en naar de Tweede Kamer sturen. De regering is juridisch niet verplicht het advies van de AP over te nemen, maar kan rekenen op sancties van de AP als zij het niet doet. Opvallend is dat de meeste grote politieke partijen in de Tweede Kamer het erover eens dat de huidige Wwft moet worden aangepast, maar die wet moet volgens de meeste partijen juist worden afgezwakt. De meeste partijen vrezen voor discriminatie, wat na de toeslagenaffaire een zorgpunt is geworden.

De Nederlandse politie heeft een nepwebshop opgezet om burgers bewust te maken van de gevaren van ticketfraude. Ticketbewust.nl toont goedkope tickets voor concerten of voetbalwedstrijden, maar geeft informatie over phishing en fraude als gebruikers een kaartje proberen te kopen.

De politie schrijft dat de website ticketbewust.nl is gemaakt met behulp van meerdere 'maatschappelijke partners'. Zo werkt de politie samen met de Fraudehelpdesk en met Marktplaats. De website verschijnt onder andere in advertenties op Marktplaats om bezoekers te lokken.

Op de website staan zogenaamde aanbiedingen voor concert- en voetbalwedstrijdkaartjes. Die zijn vaak 'te mooi om waar te zijn', zegt de politie. Er worden bijvoorbeeld kaartjes voor heel weinig geld verkocht of voor wedstrijden of concerten die al lang uitverkocht zijn. Als gebruikers doorklikken om de tickets te kopen, komen ze op een waarschuwingspagina terecht.

De politie gebruikt de website om kopers te waarschuwen voor de gevaren van fraude. "De nepwebsite is opgezet omdat we zien hoe slim en overtuigend oplichters te werk gaan", zegt de politie. De politie raadt kopers daarom aan te controleren of een website legitiem is, bijvoorbeeld via de website van de politie zelf of door het Kamer van Koophandel-nummer op te zoeken.

Amazon, Meta, Microsoft, Mistral en Perplexity hebben een overeenkomst gesloten met de Wikimedia Foundation waarbij die bedrijven betalen voor het gebruik van Wikipedia-content. De AI-bedrijven krijgen toegang tot de betaalde api, waarmee ze content van de site kunnen gebruiken in hun taalmodellen.

De Wikimedia Foundation schrijft dat in een blogpost, hoewel het erop lijkt dat de overeenkomst met een aantal van de bedrijven in het afgelopen jaar al is opgezet. Onder de deal gaan de bedrijven gebruikmaken van de betaalde api van Wikipedia. Die bestaat sinds 2021. Toen zette de Wikimedia Foundation, de stichting achter Wikipedia, een commerciele dienst op, Wikimedia Enterprise. Die biedt betaalde toegang tot de encyclopedie met behulp van een api.

Wikimedia Enterprise zegt niet hoeveel geld er gemoeid is met de overeenkomst. Het bedrijf zegt nooit publiek wat de api kost en stemt die bedragen af per partner. Ook noemt het geen andere details over de samenwerking. Volgens Wikimedia 'helpt de samenwerking het werk van internationale vrijwilligers bij het bereiken van miljarden mensen'.

Het is maar de vraag of de overeenkomst niet te laat komt. De grote taalmodellen gebruiken al jaren content van Wikipedia en in principe is dat toegestaan onder de gebruikerslicentie van de encyclopedie. Dat begint inmiddels problemen op te leveren voor Wikipedia. De website zag vorig jaar een grote afname van verkeer en wees AI-modellen daarvoor aan als oorzaak. De site vroeg techbedrijven toen te betalen voor het gebruik van de informatie. Andere bedrijven doen dat overigens al: Google, Ecosia en een aantal kleine AI-bedrijven gebruiken de api al langer. Wikimedia Enterprise heeft de toegang ook gratis beschikbaar gesteld aan The Internet Archive.