Defensie ziet jailbreak van F-35 als uitweg voor techafhankelijkheid van de VS

Volgens Gijs Tuinman, de demissionaire staatssecretaris van Defensie, is het een optie om de software en cloudverbindingen van de F-35 te jailbreaken. Dat zou een uitweg zijn voor technologische afhankelijkheid van de Verenigde Staten.

Het internationaal ontwikkelde gevechtsvliegtuig F-35 is een ict-gedreven wapensysteem. Nu de Verenigde Staten onder president Donald Trump eurokritischer worden, is er vrees voor Amerikaanse invloed op de F-35 of zelfs een ware killswitch. De afhankelijkheid van software en verbindingen met cloudsystemen valt volgens demissionair staatssecretaris Tuinman echter te ondervangen. Het is volgens hem mogelijk om een F-35 'net zoals je iPhone' te jailbreaken, zegt hij tegen BNR.

Deze uitspraak is volgens defensiespecialist Patrick Bolder van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies HCSS slechts 'stoere taal' van de demissionaire staatssecretaris. Bovendien zou het idee van jailbreaken in de praktijk niet echt uitvoerbaar zijn vanwege achterliggende ict-systemen, zegt Bolder tegen BNR. Hij meent wel dat Europa druk op de VS moet uitoefenen om eigen wapensystemen te verbinden met de F-35.

Europa meer op eigen benen

Tuinman, die sinds juli 2024 staatssecretaris van Defensie is, vertelde in de podcast van BNR over het opschalen van Europese militaire macht. Dit is in het licht van een andere samenstelling van de NAVO en een mogelijk kleinere rol − of zelfs exit − van de Verenigde Staten. Daarvoor moet Europa meer op eigen benen staan, geeft de demissionaire bewindsman aan. Dit is volgens hem haalbaar tegen eind 2028.

F-35 (beeld: ministerie van Defensie)

Reacties (298)

[fevenhuis]

Complete onzin, de onderdelen om een F-35 te kunnen onderhouden zijn alleen uit de VS te verkrijgen.

Zodra je probeert te jailbreaken krijg je geen onderdelen meer.

Geen onderdelen, geen (werkend) vliegtuig.

Niks onafhankelijke F-35's.

[ariekanari]

Er is een precedent, Israël heeft uitonderhandeld dat ze eigen software op de systemen mogen installeren ter vervanging van de Amerikaanse.

Wellicht zou Europa kunnen uitonderhandelen dat zij hetzelfde mogen. Al vermoed ik dat een hardwarematige "kill switch" niet te omzeilen valt.

[Ikhouvankaas]

Heeft Europa dezelfde machtspositie ten opzichte van de VS als ten opzichte van Israël? Amerikanen trekken zich veel minder van ons aan.

[JDM33]

Ik denk dat onze positie veel beter is dan we zelf denken en mischien wel op niveau met Israel. Als je puur naar cijfers kijkt nemen wij veel meer materiaal en specifiek f35's af. Europa moet alleen weer leren voor zich zelf op te staan (Ik denk dat Amerika daar ook beter op reageert dan wat we nu doen).

[Reactie gewijzigd door JDM33 op 16 februari 2026 17:48]

[morphje]

De positie van Israel was "geef ons de software, anders kopen we jullie dure vliegende bakstenen niet". Die positie hebben wij allang niet meer, we hebben al een vendor lock in en die positie geeft de VS echt niet zo maar op. Immers zijn de centen al overgemaakt en een vervanger is niet zo snel geregeld.

De enige echt uitweg is een europees vliegtuig en de eis van de EU dat elke lidstaat minimaal 70% gevechtsvliegtuigen van eigen bodem moet bezitten. Dan is de horde naar die laatste 30% veel kleiner en dan heb je pas echt een onderhandelingspositie om eisen te stellen voor toekomstige en bestaande contracten.

Aanvullend voordeel: met 70% eigen aandeel heeft de europese gevechtvliegtuigmarkt tenminste weer de mogelijkheid om zichzelf op te bouwen. Er is genoeg onderlinge concurrentie (eurofighter, gripen, rafale) en we hebben genoeg ondersteunende technolgische bedrijven (immers maakt nederland nu ook F35 onderdelen en onze radar tech van Thales is ongeevenaard). Landen als Polen en Tjechie kunnen prima ammunitie maken en de scandanavische landen kunnen overigens heel goed tanks produceren.

[Clueless]

De positie van Israel was "geef ons de software, anders kopen we jullie dure vliegende bakstenen niet". Die positie hebben wij allang niet meer, we hebben al een vendor lock in en die positie geeft de VS echt niet zo maar op. Immers zijn de centen al overgemaakt en een vervanger is niet zo snel geregeld.

Mja daar staat dan wel weer tegenover dat NL (en Italië) als Tier 2 partners wel een vinger in de pap hebben qua fabricage; meer dan 90 bedrijven doen voor pak 'm beet een miljard aan werk aan die dingen. Aan de ene kant geeft dat wel extra involvement in het programma maar hoe dichter bij het vuur je zit in dit geval, hoe meer kennis je hebt van het systeem.

Het verlies van dergelijke grote partners gaat ook een US niet in zijn koude kleren zitten.

[William_H]

Ik denk dat je daarin een goed punt maakt.
De discussie over het (door-)leveren van onderdelen van de F-35 ten tijde van de Gaza oorlog, heeft deze discussie al in gang gezet. En ook bewezen dat Europa wel degelijk middelen heeft om een punt te maken.
We moeten in de EU eens ophouden te denken dat we een zwakkere broeder zijn dan de VS en andere landen.

[JDM33]

Ik vind het moeilijk hard te stellen wat er om gaat in Amerika op dit moment. Aan de andere kant denk ik dat geld daar nog steeds regeert ondanks alles. Een vergelijkbare eis als Israël stellen bij een volgende aankoop is dus denk ik nog steeds mogelijk.

Maar ik ben het wel dik met je eens de enige uitweg is een autonome industrie. Maar zijn wij daar politiek al klaar voor? Ik hoop het in ieder geval wel.

[_Pussycat_]

Aan de andere kant denk ik dat geld daar nog steeds regeert ondanks alles.

Dat is zeker zo. En putin zal betere corruptie plegen dan de Europeanen, dus zal Trump hem steunen.

[mbbs1024]

Dat vliegtuig is al lang vertrokken, alle grote budgetten zijn opgemaakt aan de F35, landen kunnen zich niet veroorloven om daarnaast nog eens een extra vloot van Europese gevechtsvliegtuigen aan te schaffen.
Dat had de politiek jaren geleden moeten beslissen, ipv die dure Amerikaanse vliegtuigen te gaan kopen.
Ze hebben de EU industrie daarmee verraden.

[morphje]

Sunken cost fallacy.

Dus omdat we nu een kleine vloot van vliegende bakstenen hebben, moeten we deze vloot blijven uitbreiden en afhankelijk blijven. Laten we beginnen met die 6 extra vliegtuigen die we zouden aanschaffen. Dat is de eerste 600 miljoen bespaard en vervolgens 30k per vlieguur.

Alle grote budgetten zijn juist net uitgebreid en alleen uitgegeven op papier. Zolang er niet geleverd is dan kan er gewoon een streep door het contract. Maar dat vereist politieke daadkracht en DAT vliegtuig is allang vertrokken.

[mbbs1024]

De politiek zit nog steeds onder de Amerikaanse plak, België heeft net nog aangekondigd dat ze nog wat extra F35 toestellen gaan bestellen, en andere NAVO landen zullen helemaal geen streep gaan trekken door dat contract, want dan volgen er economische sancties, bovenop het voor de EU zeer ongunstige verdrag met de VS, dat het EU parlement een van de dagen zal goedkeuren.
We zullen het wel merken hoe het uitdraait, maar ik gok erop de de politiek in de media wat stoere praat zal gaan verkopen over meer onafhankelijk worden, en in de achtergrond, als het op echte contracten aankomt, gewoon verder voor Trump zal gaan kruipen, met Rutte op kop.

Ik zou het ook veel liever anders zien, maar helaas zal de politiek toch maar mooi voor Trump blijven kruipen, en in alle stilte toegeven aan de VS chantagepraktijken.

[morphje]

Je snapt natuurlijk wel dat we al decennia lang toegeven aan de chantage praktijken van de VS he?
Het hele F35 contract in de eerste plaats was al een verliezende positie, we hadden meer geld kunnen verdien aan eurofighter onderdelen, laat staan meer onafhankelijkheid.

Dit heeft niks met Trump specifiek te maken. Hij is simpelweg de laatste die het staande beleid voortzet. Hij is alleen duidelijker over de eisen aan NATO landen (en daar kan ik hem zelfs voor waarderen) en als een slimme handelaar verkoopt hij alleen maar de waren van z'n eigen land. (zouden wij ook eens moeten doen)

[mbbs1024]

Inderdaad, ook al lang voor het Trump tijdperk gedroeg de VS zich al zo, maar dan was het minder zichtbaar en subtieler naar Europa toe.
De VS was daarvoor ook al lang bezig met hun spelletje regime wippen en landen afdreigen als ze niet mooi gingen opzitten en pootjes geven, De CIA ging, om de zaak niet zo zichtbaar in de openbare financiën te laten komen, zelf drugs gaan smokkelen om hun illegale aktiviteiten te financieren.

Trump maakt het echter op een zeer lompe arrogante manier duidelijk dat de VS zich als een volgroeide mafia organisatie gedraagt, en gaat er nog een stap verder in, door er ook nog wat fascistische elementen aan toe te voegen, zodat men er nu niet meer kan naastkijken.

[morphje]

Ik heb ook een alternatieve uitleg gehoord, die op z'n minst amusant is, namelijk dat hij gewipt is in z'n eerste presidentschap en hij is op revenge tour.

Hij ging als een dolle stier achter governmental waste aan (deels terecht, deels onterecht)
Hij ging vol op onafhankelijkheid van EU na z'n eerste waarschuwing (waar hij gelijk kreeg met rusland)
Hij ging vol op Epstein en nadat hij gefrustreerd werd, gebruikte hij een red herring om z'n tegenstanders alles te laten vrijgeven (dat is nu gelukt).

De uitleg is dat hij niks te verliezen heeft en dat is deels waar. Hij is oud, rijk en heeft in essentie niks te winnen. Zijn drijfveren zijn anders dan andere presidenten. Eeuwige roem daarentegen past perfect in het egocentrische gedrag van Trump. Onder zijn fans worden de bovenstaande zaken geprezen. Een onafhankelijk europa is een sterk europa en een sterke bondgenoot. Nu is europa zwak en niks waard, het is een extreme gok, maar als de gok goed uitspeelt is hij de held van de eeuw.

En ja, hij behandeld de VS en z'n onderdanen zoals een CEO in een amerikaans bedrijf. Als iets om mee te gokken. Overigens niet veel anders dan dat andere regeringsleiders doen alleen veel directer en megalomaan.

[Reactie gewijzigd door morphje op 23 februari 2026 09:32]

[Phosoup]

Israël heeft de VS aardig onder controle. Zie bijv deze tegenlicht docu uit 2006 alweer. Je komt in de VS niet ver in de politiek als je niet vol achter Israël staat. Israël kan zaken - ook oorlogen - afdwingen, en de VS volgt meestal. De EU is een heel ander verhaal. Die is lang zo heilig niet als Israël.

[kidde]

Wij kunnen dat ook, als Luxemburg (zal wel custodian zijn), Belgie, Frankrijk, Ierland en Duitsland stoppen met het "hernieuwen" van ca 1,2 triljard aan Verenigde Staten staatsleningen, gaan de kosten voor rente per Amerikaan ca. $1000 per jaar omhoog.

Dat is nog zonder de Engelsen of Canadezen, laat staan de Japanners.

Canada heeft de zwakke seniele Trump al bij de ballen, drinkwater wordt fors duurder, stroom ook, en Canadese zware olie wordt in de toekomst mogelijk naar andere landen verscheept dan de VS.

[Ikhouvankaas]

Ik denk dat Israël veel meer invloed heeft in de VS dan wij. Dit heeft niets te maken met hoeveel F-35's je hebt gekocht...

[fredst]

Israël heeft zijn F-35s niet gekocht van de VS maar gekregen van de VS. In de tijd dat Israël het koopcontract tekende had de VS voorafgaand een rondje geld verdeeld in het Midden-Oosten. Uit mijn hoofd: 10 Miljard dollar voor Egypte, 20 Miljard dollar voor Jordanië en 30 Miljard dollar voor Israël. Enkele weken na dat nieuwsbericht in de krant las ik in diezelfde krant dat Israël het koopcontract tekende. Netto heeft Israël daar dus niets aan betaald.

[n4m3l355]

De EU koopt honderden F35, zonder de EU zou de F35 niet haalbaar zijn. Maar de EU is natuurlijk wel zo handig om zich weer over de tafel te laten buigen.

Maar het is nu ook een andere tijd, toen de F35 in ontwikkeling was en erover werd onderhandeld zag niemand Amerika deze richting uitgaan. Echter we moeten ons ook realistisch opstellen en afvragen of we nog nieuwe toestellen willen accepteren of wellicht toch voor Saab oa kiezen. Laat de VS maar stikken totdat ze zich een beetje normaal opstellen.

[mbbs1024]

Het is daarvoor te laat, en bovendien kruipen de EU politici nog steeds voor Trump, ze gaan het voor de EU zeer ongunstige handelsverdrag binnenkort in het EU parlement goedkeuren.
En aan Rutte als NAVO "baas" hebben we ook niets, die kruipt gewoon bij dady op de schoot.

[William_H]

Maar het is nu ook een andere tijd, toen de F35 in ontwikkeling was en erover werd onderhandeld zag niemand Amerika deze richting uitgaan.

Niet helemaal waar. Ik wil geen alu-hoedje opzetten, maar er zijn theorieën dat Pim Fortuin, die fel anti-F35 was, geliquideerd is met hulp van de CIA/BVD (nu AIVD). Dit wordt onderbouwd door de 180 graden verandering qua opstelling van de LPF met Mat Herben in de Tweede Kamer als fractievoorzitter. In diezelfde tijd zijn de definitieve contracten getekend voor de F35. Dat terwijl de Saab Gripen meer geld opgeleverd had voor NL bedrijven dan wat ze nu krijgen toegeworpen door de Amerikanen.

[Jerie]

Er zijn wel meer theorieën.

Deze theorie is onderzocht, en ontkracht. Is een podcast van Argos: https://argos.vpro.nl/collecties/vriend-van-volkert

[Rogers]

America word bijna geregeerd door Israël, merendeel van de politici krijgen zakken met geld van AIPAC en zwaaien met Israël vlaggen. Israël heeft echt wel meer invloed daar dan de EU.

[kdekker]

Je laatste zin klopt waarschijnlijk. Heb je voor het eerste deel bewijs? Juist de relatie tussen Israël en de VS is al onder de vorige president gewijzigd.

Ik heb verder geen getallen paraat/opgezocht over hoeveel centen omgaan tussen Israël en de VS op defensie vlak. Israël heeft zelf ook technologie die ze verkopen (waarschijnlijk ook aan de VS). Wij als EU niet of veel minder.

Naar verhouding zal, mede agv de positie van Israël tov omringende landen, noodgedwongen veel meer geld omgaan in defensie, dan wij als nalatig of naïef land hebben gedaan. En dan heb je vanzelf minder invloed op de VS. We zijn al slechts afnemer.

[Rogers]

Daar heb je google voor, is al uitgebreid over gerapporteerd.

[Reactie gewijzigd door Rogers op 16 februari 2026 20:48]

[PCG2020]

Het lijkt erop dat Israël een behoorlijke hand heeft (gehad) in het hele circus rondom Geoffrey Epstein en dan met name het verkrijgen van invloed op belangrijke mensen. Israël lijkt heel wat politieke leverage door die activiteiten ter beschikking te hebben, met name in de VS.

[GigaHenk]

Volgens mij heb je de Epstein files niet gevolgd. Denk dat mossad wel wat meer drukmiddelen heeft dan EU.

[tw_gotcha]

torenhoge importtarieven hanteren, dan gaan onderhandelen om ze terug te schroeven ...

[Brazos]

Nee. Maar goed Europa maakt zelf ook vliegtuigen. Het is uiteindelijk gelul in de ruimte, als je geen afhankelijkheid wilt moet je dit spul niet kopen.

En dat hoeft ook niet, want er zijn alternatieven. Ongeacht hoe geavanceerd die wel of niet zijn, elk vliegtuig dat vliegt is beter dan decoratie voor een landingsbaan.

[Ikhouvankaas]

Ik ben het er volledig mee eens dat de EU over eigen vliegtuigen moet beschikken. We moeten echter niet te veel verwachten of onszelf overschatten. We beschikken niet over de essentiële technologieën voor de vijfde generatie vliegtuigen, en de conflicten tussen de verschillende EU-landen zorgen voor verdere vertraging.

[Brazos]

Die krijg je ook niet als je vliegtuigen van ergens anders blijft leasen.
Overigens heeft Europa in bijvoorbeeld de Rafale echt een top toestel wat ontzettend veel kan, het behoort net niet tot de beste toestellen ter wereld maar zit daar heel dicht op. Zeker ook i.c.m. de meteor (wellicht de beste A2A raket die er op dit moment is).


De opties zijn er, de keuze is er, de loyaliteit ligt alleen nog ergens anders.

[Ikhouvankaas]

De Rafale is ongetwijfeld het beste wat de EU momenteel te bieden heeft, hoewel het nog steeds geen vijfde generatie vliegtuig is. Als de EU daadwerkelijk voor de Rafale kiest, kan onze onafhankelijkheid stap voor stap worden opgebouwd. Ik ben echter sprakeloos na het recente conflict tussen verschillende EU-landen over het nieuwe project voor de zesde generatie vliegtuigen. Als we zo doorgaan, zullen we nog verder achterop raken.

[mbbs1024]

Europa heeft inderdaad ook vliegtuigmakers, maar onze politici gingen liever in zee met de VS, dan voor de eigen defensie industrie te kiezen.
En nu zijn de grote budgetten op, en is het niet meer mogelijk om van richting te veranderen, en naast de Amerikaanse F35 vloot, er nog eens een eigen EU vloot op na te houden.
We zijn op dat vlak ook weer maar eens volledig afhankelijk van de VS geworden.

[pepsiblik]

Totdat we de geldkraan dichtdraaien

[BOUBOU]

Het grote verschil is dat het merendeel van de Amerikaanse senaat en het huis AIPAC geld heeft aangenomen en in dit soort gevallen altijd voor de wil van Israel zal stemmen, hier is de invloed gelukkig niet zo groot

[olafmol]

Israel is niet zo naïef. Die weten dat wat ze zelf in hard en software stoppen qua backdoors en kill switches, ook door de VS ingebouwd wordt. De waard vertrouwt zn gasten etc. Zouden wij ook moeten doen hier. Maarja, onze “leiders” vergelijken gevechtsvliegtuigen met iPhones, iets met klok en klepel, wishful thinking en slecht geadviseerd worden.

[Brazos]

Het komt door een stoelendans dat iedereen van zijn plek is denk ik, de militairen doen nu al volkshuisvesting, en een apple genius onderhoud de leasevloot aan F35's schijnbaar.

[jumbos7]

Die custom software draait echter als ik het goed begrepen heb naast de bestaande software, het is dus niet perse een complete vervanging. Zonder Amerikaanse updates hebben ze nog steeds een probleem, alleen wel een veel kleiner probleem dan in Europa.

What Makes the F-35I Different
At the heart of the Adir is a bespoke Israeli command-and-control layer—built on open architecture—to fuse on-board and off-board sensors, tailor threat libraries, and push targeting data to other shooters in real time.

Think of it as an Israeli “app stack” running alongside the jet’s native mission systems. It gives the IAF autonomy to iterate software rapidly, integrate new kill chains, and respond to adversary adaptations without waiting on a long U.S. baseline update cycle.
https://nationalsecurityj...ghter-only-israel-can-fly

[MikeyMan]

UK Heeft ook veel eigen avionica erin zitten.

[Milanobrotchen]

de helft van de amerikaanse overheid is joods, Isreal is basically amerika nummer 2. de band en lobby die ze hebben is zo groot. Nederland krijgt deze onderhandeling nooit voor elkaar.

[CollisionNL]

AIPAC betaald al jaren Amerikaanse politici om ze te kunnen sturen naar dat soort keuzes. Zonder het te politiek te maken maar Israël heeft 100000x meer invloed op Amerika dan wij. Nooit dat Amerika het voor ons ook toelaat.

Dit is ook een machtsmiddel van de US naar ons toe. We blijven op deze manier afhankelijk en zij voorkomen dat wij sterker worden dan zij.

[sjoerdadlp]

Dat zouden ze wel moeten doen! In feite is het vliegtuig wat we van de VS kopen nu niet ons eigendom. Als de VS het Internationaal Strafhof wilt aanvallen (waar ze mee hebben gedreigd ivm de PM van Israel), dan hebben we die vliegtuigen nodig, maar kunnen we ze niet gebruiken. Zolang de VS die macht heeft, kan Trump die macht (al is het maar een dreigement) gebruiken in onderhandelingen. Zij kunnen ons aanvallen en wij kunnen ons niet verdedigen, dat is de aller slechtste onderhandelings positie. Liever heb je dan 2 of 3 goedkopere Europese vliegtuigen die wél echt ons eigendom zijn. Met het geld wat vrijkomt, zouden we een doel moeten zetten om een beter vliegtuig te produceren dan de F35 binnen een paar jaar.

[Reactie gewijzigd door sjoerdadlp op 16 februari 2026 15:12]

[pumpidumpi]

Je bedoelt binnen een paar decennium ipv paar jaar? Meetje cynisch, maar punt is wel dat Europa eerst een paar jaar gaat bakkeleien met elkaar. Voordat er nog maar 1 streep op papier staat.

Anyway, we leren het wel en onder druk wordt alles vloeibaar, dus we blijven hoop houden.

[mbbs1024]

Inderdaad, dat is de grote zwakte van de EU, de grote onderlinge verdeeldheid, en daardoor kan er enkel maar iets bewegen bij een grote crisis.
Laten we hopen dat onze politici nu eindelijk eens gaan inzien dat er niet alleen eindeloos moet gebakeleid worden, maar dat er ook daadkracht nodig is.
We hebben eigenlijk meer Europa nodig ipv dat ieder land vooral zijn eigen nationaal belang zit na te streven binnen de EU.

[tweaknico]

Dat hebben ze al gedaan, de hoofaanklager is z'n Office 365 account als ruim een jaar kwijt.

[rhk22463]

Feit blijft dat het een US product is en daar zit de werkelijke macht over het gebruik van deze vliegende bak herrie. Nederland heeft hier voor gekozen en zit nu met de gebakken peren als aan de overkant van de plas een ettertje een spaak in het wiel steekt. Ik begrijp echt wel dat Defensie een keuze maakt en daarbij zaken bagatelliseerd maar als ze eerlijk zijn kiezen ze vanaf nu voor een "eigen" europees product. Tja.. een Saab of zelfs de Rafale vliegt goed maar je zit met het probleem van koppeling met wapensystemen en de eis dat we amerikaanse kernwapens moeten kunnen afschieten... daar wringt hem de schoen lijkt mij... overstappen en de F35's in de uitverkoop doen is op middellange termijn gewoon geen optie.
Het enige dat de US aap begrijpt is machtspelletjes en daar moet de EU (en ook NL) nog veel leren... gewoon keihard dreigen zoals die aap ook doet...

[rboerdijk]

"en de eis dat we amerikaanse kernwapens moeten kunnen afschieten..."

... eisen zijn er om gebroken te worden, zeker gezien de amerikaanse onbetrouwbaarheid. Misschien wordt het tijd om eens te kijken wat Duitsland met kernwapens van plan is, of Polen...

[Reactie gewijzigd door rboerdijk op 16 februari 2026 22:22]

[smartsys]

Israël heeft buiten de USA om de F35 naar een heel next-level niveau gebracht. Een niveau wat de USA zelf niet voor mogelijk hield, maar de capaciteiten van het toestel dermate heeft verbetert dat nu Lockhead Martin bij de Israelis in de leer is om de aanpassingen ook op eigen F35 door te kunnen voeren.

Mogelijk dat Nederland er dus meer aan heeft om met de Israelis aan te pappen om die tech naar onze F35s te halen. Daarmee verbreek je niet de afhankelijkheid van de VS. Ik ben bang dat een complex wapensysteem als de F35 nooit los te koppelen is van de VS.

[bursche]

Dat werkt twee richtingen op. De F35 is een internationaal project. Als Europa stopt met alle onderdelen te maken hiervoor heeft de VS ook een probleem met het bouwen en onderhouden van nieuwe F35's. Daar ligt dus wel degelijk een kans om druk uit te oefenen.

[Skit3000]

Zijn er onderdelen van de F35 die alleen buiten de VS worden geproduceerd?

[Alex86]

Ja zeker!. Enkele F‑35‑onderdelen worden uitsluitend buiten de VS vervaardigd, waaronder:

• Voorste rompsecties (Finland)
• LiftSystem voor F‑35B (Verenigd Koninkrijk)
• Martin‑Baker schietstoelen (Verenigd Koninkrijk)

[Hemingr]

Die schietstoel heb je in ieder geval geen reserve onderdelen voor nodig ;)

[sprankel]

Het liftsysteem voor F-35B is van Rols Royce (UK) maar word primair geproduceerd door RR US in Indiana.

De Martin-baker stoelen, same story, UK tech maar grotendeels geproduceerd en finale assembly in Pennsylvania.

Finland maakt de voorste rompsecties voor de vliegtuigen voor Finland en andere EU landen voor de productielijn in Italie maar voor de productielijn in de US is dat Northrop Grumman die ze produceert.

De US heeft de EU niet nodig om de F35 te produceren, zouden ze ook nooit accepteren in hun militaire doctrine. Het internationale aspect van de F35 is dus vooral marketing en kleine kruimeltjes om te doen alsof de EU er ook aan zou verdienen.

En zoals gewoonlijk krijgt enkel de US de versie met alle toeters en bellen, de rest krijgt een variant waar de geheime US tech niet op zit. Hoeveel verschil er op zit is niet duidelijk (anders is het niet geheim) maar in zake elektronische oorlogsvoering is het algemeen geweten dat er een groot verschil op zit.

[DePruus]

En vergeet de Rolls-Royce motoren niet. Die zitten in de f-35. En die zijn dus Engels. Kun je ook een code in stoppen om elders wat stil te zetten.

[Ignite60]

Welke RR motoren?
Er is maar 1 motor voor alle F35 varianten, en dat is de Pratt & Whitney F135.
Mogelijk dat je refereert aan de kandidaat die meedeed aan de competitie voor de motor van de F35, namelijk de General Electric/Rolls-Royce F136.
Die laatste is het uiteindelijk NIET geworden, en daarmee is jouw verhaal ontkracht.

[Reactie gewijzigd door Ignite60 op 16 februari 2026 18:40]

[DePruus]

Je hebt gelijk. Even nagezocht. Deze RR motoren zijn geschrapt door het Pentacon.

[Hemingr]

Zodra RR stopt met het leveren aan Amerika zijn ze een dag later failliet.

Sterker nog: “beste RR als jullie nog 1 boutje aan NL verkopen dan komt er een verkoop ban op RR producten in de US”.

En we gaan over naar de orde van de dag.

[Klaus_1250]

De vraag is meer hoeveel van die onderdelen lastig voor de VS zijn om te vervangen door in de VS gefabriceerde onderdelen. Schietstoelen maar de VS zelf ook bijvoorbeeld. RR LiftSystem zal waarschijnlijk lastig zijn.

[xxs]

Ach, ze hebben zelf de tekeningen en productievoorschriften dus als dat al het geval zou zijn dan is dat snel opgelost.

Dat er onderdelen in het buitenland gemaakt worden heeft alles te maken met "Wij bestellen X JSF's bij jullie maar dan moeten we wel compensatie orders krijgen."

[enver63]

Dan moeten Europese landen ook de tekeningen en productievoorschriften zien te krijgen. Ik durf te wedeen dat de in de USA geproduceerde onderdelen veel goedkoper in China gemaakt kunnen worden.

[FreezeXJ]

Da's precies de reden dat de VS die tekeningen _niet_ wil rondsturen...
En daarnaast is de vraag of je in een toestel wilt stappen waar er bezuinigd is op de quality control, omdat het goedkoper kon...

[fevenhuis]

Maak van 'Internationaal project' maar gewoon 'Internationaal gefinancieerd Amerikaans project'.

[sjoerdadlp]

Er wordt niets in Europa gemaakt van het vliegtuig wat ze niet binnen afzienbare tijd zelf kunnen produceren (of ergens in Azië). Ons aandeel is te beperkt om echt druk te zetten. Het niet kopen van de vliegtuigen zorgt er wel voor dat ze minder geld binnenkrijgen en daardoor achter kunnen gaan lopen op de rest. Dat is een meer lange termijn oplossing. Investeren in eigen productie.

[ArcticWolf]

Dat klopt niet... Er zijn meerdere EU landen die onderdelen produceren voor de bouw & onderhoud van de F-35 dus andersom is de US net zo de klos.

[Blokker_1999]

Maar alles is ontworpen door Lockhead-Martin en voldoet aan hun eisen en specificaties. Het onderbreken van die supply chain gaat gedurende een bepaalde tijd voor problemen zorgen maar kan door de fabrikant opgelost worden.

Omgekeerd is dat moeilijker. Er zit zoveel tech in die vliegtuigen die in de VS als Top Secret geklasseerd zijn en niet gedeeld mogen worden, zelfs niet met "bevriende" mogendheden.

[mphilipp]

Omgekeerd is dat moeilijker. Er zit zoveel tech in die vliegtuigen die in de VS als Top Secret geklasseerd zijn en niet gedeeld mogen worden, zelfs niet met "bevriende" mogendheden.

Wij hebben toch gewoon de export versie, dus minus die gadgets die de VS niet wil delen. Dat is volgens mij altijd zo geweest, ook met de F16.

Maarja, achteraf (kijk je een paard in zijn kont) hadden we natuurlijk nooit met dat veel te dure, veel te complexe en veel te (onderhouds)gevoelige F35 project mee moeten doen. Het is een prachtig ding, hoor, maar iets tè geavanceerd. Je hebt een enorme ploeg nodig om dat ding steeds weer vliegklaar te maken en te onderhouden. Turnaround duurt veel langer dan bv de Saab Gripen, wat misschien wel de betere keus had geweest. Minder geavanceerd, maar in de laatste iteratie slaat ie echt geen verkeerd figuur naast een F35 wat tech betreft. En de Gripen is veel makkelijker te onderhouden en sneller weer om te draaien na een vlucht.
Niet alleen waren we dan minder afhankelijk van de VS, we hadden ook nog een veel en veel minder geld uitgegeven én belangrijke know-how in Europa gehouden. Maarja, we wilden weer het mooiste speelgoed hebben...

[TRS-3]

En waren maar wat trots dat we het favoriete zoontje waren van vadertje VS, met de grootste F16-vloot. Er staat een leuke documentaire van HUMAN/VPRO over dit thema op NPO Start.


Maar wat kritisch geluid betreft hebben we aan de VVD een verkeerde. Brekelmans zegt in die docu doodleuk dat ook de in eigen huis te ontwikkelen drones weer samen met Amerika worden gemaakt.


Dus de afhankelijkheid neemt alleen maar toe.

[ollie1965]

Heb je dan ook in de gaten dat Brekelmans pas geleden (vorig jaar) in Zuid Korea is geweest om daar te gaan shoppen? Zuid Korea is geen kleine speler op de wereldmarkt (ik dacht nummer 5 of 6) en veel opener .
Ze zijn bij defensie echt wel om, maar dit soort dingen is lange termijn werk. Tenzij je "off the shelf" koopt dan kun je het schijnbaar al binnen 3 maanden hebben.
Kijk anders eens naar de bestelling die Polen heeft gedaan om de (tank)slagkracht op het gevechtsveld op orde te krijgen (iets van 1000 stuks naar verluid)

[TRS-3]

Het ging in het item specifiek over de manier waarop de aanschaf van de opvolger van de F16 is gegaan, omdat we met de kennis van nu weten dat het geopolitieke risico's oplevert. Als de VS daadwerkelijk Groenland bezet, hebben we weinig aan onze vliegtuigen.


De documentaire laat zien dat andere opties nauwelijks serieus zijn bekeken. Maar ook dat Brekelmans en een aantal andere hoge adviseurs nog steeds met een roze bril naar de VS kijken. Zo erg, dat dus voor de nieuw in eigen huis te ontwikkelen drones (die meen ik in de VDL-fabriek in Born gemaakt zouden moeten gaan worden) een partnerschap wordt aangegaan met de VS, die daar (volgens Brekelmans) "al heel ver in zijn".


Fijn te lezen dat hij ook dingen elders wil aanschaffen, maar bij mij overheerste de verbazing over zoveel naïviteit. Een beetje op dezelfde manier als de overgang van de Belastingdienst naar de Microsoft Cloud: wie verzint dat met de huidige verhoudingen in de wereld?

[ArcticWolf]

Ja snap ik, maar het opzetten van die supply chain kost ook tijd, maar goed dan maar alle Europese F-35 verkopen aan niet EU landen en vervangen door EU vliegtuigen (Eurofighter Typhoon, Dassault Rafale en de Saab Gripen).

Geen idee of het mogelijk is om de F-35 te "retrofitten" met EU tech (binnen afzienbare tijd). Denk het niet eigenlijk.

[Systemlord Max]

Misschien kunnen we die jongens die het C2000 systeem hebben ontwikkeld eens vragen

[Llopigat]

Dat is ook gewoon van buiten de EU gekocht. Eerst van Motorola (VS) en nu van Hytera (China)

[Jaldea]

ontworpen ja, maar dat vliegtuig is er al, tenzij er revisies gedaan moeten worden, is het enkel de materialen die je dan nodig hebt, dus die weer uit de overige landen komen alniet VS.

[Mathijs Kok]

Dat klopt niet... Er zijn meerdere EU landen die onderdelen produceren voor de bouw & onderhoud van de F-35 dus andersom is de US net zo de klos.

Inderdaad. Zeker het UK maken onderdelen die niet in de VS gemaakt worden. BAE Systems levert veel software, R&R maakt het liftsysteem voor de STOVL versie, Martin Baker de schietstoel.

Ook komen essentiële onderdelen uit Nederland en Denemarken.

[BernardV]

Klopt, volgens mij komen er onderdelen als flaps en landingsgestel bij GKN Fokker vestiging Hoogeveen vandaan.

[olafmol]

Brexit?

[surcharge]

Heeft geen invloed op NAVO.

[Player1S]

Op het moment dat je ze moet jailbreaken vermoed ik dat je al geen reserve onderdelen meer krijgt.

Maar in dat geval kun je als Europa ook andere F35's gaan kannibaliseren om zo toch gejailbreakte vliegende F35's over te houden.

Het mooiste is natuurlijk dat het helemaal niet nodig is en binnenkort de big beautiful obituary uit komt.

[GeroldM]

en binnenkort de big beautiful obituary uit komt.

Leuk gevonden. Ga ik vaker gebruiken, als je dat niet erg vindt.

[Player1S]

Ga je gang. Hij is oorspronkelijk ook niet van mijzelf

[surcharge]

Het probleem is niet de leider van een land. Het probleem ontstaat als de rest van zo'n land juichend meedoet en de leider aanmoedigt of niet genoeg tegengas geeft, waardoor de leider steeds verder kan gaan in plaats van dat de leider wordt afgezet.

Dit gaat niet automatisch veranderen bij een andere leider. Die weet juist dat je overal mee wegkomt.

[P_Tingen]

Inderdaad, zeker als je ziet dat bij het verschijnen van de Big Beautiful Obituary de vice-president het roer gaat overnemen en dat is net zo'n engerd type

[asing]

Ik heb dan liever een afzetting . Dan zijn beiden uit de running.

[Player1S]

de vice-president heeft niet zo'n cult following echter. En de cult is tevens dusdanig wantrouwend dat zij alles en iedereen van moord zullen verdenken als de president overlijd.

Ik verwacht dus dat de boel daar aardig uiteen valt en iedereen zichzelf gaat proberen te redden.

[mbbs1024]

En zelfs voor het Trump tijdperk deed de VS al ergerlijke dingen, zoals het hacken van de Belgische telco/ISP Belgacom, het afluisteren van de Duitse bondskanselier, afluisterapparatuur in het EU parlement, regeringen wippen die hen niet aanstonden, CIA drugssmokkel om hun illegale aktiviteiten buiten het overheidsbudget te houden, ....

Alleen doet Trump dat op een lompere arrogantere manier dan vorige presidenten, beledigt zowat alle bondgenoten, en beschadigt hun economie met zijn wereldwijde handelsoorlog.

[Reactie gewijzigd door mbbs1024 op 18 februari 2026 01:36]

[Xander2]

Ik vermoed dat de jailbreak al succesvol is.

Vrijwel alle onderdelen van de f35 worden ook buiten VS geproduceerd (vandaar dat de f35 goedkoper is dan de Saab), alleen de software is een probleem omdat deze intern wordt gehouden.

Maar goed, opnieuw programmeren is bepaald geen sinecure. Het bondgenootschap staat misschien op de helling maar om de bal er nu af te duwen omdat Trump aan de macht is klinkt niet als een slim lange termijn plan.

[sjoerdadlp]

Als we er een paar jailbreak-en en een paar niet, dan kunnen we reserve onderdelen bestellen voor de niet gejailbreakte? Of kunnen we ze via Belgie krijgen als zij het niet doen? Of kunnen we een enorme bulk aan reserve onderdelen bestellen en ze dan jailbreak-en, zodat we iig een jaar eigenaar zijn van onze eigen vliegtuigen?

Waar een wil is, is een weg. Israel heeft die beperking überhaupt niet, dus die kan er ook uit. Misschien moeten we hun vliegtuigen overkopen.

[Brazos]

Als de kroon door gaat naar één van zijn kinderen is de lol van de 'big beautiful obituary' wel snel vervlogen.

[Hemingr]

As je morgen geen spares meer krijgt en volluit gaat kannibaliseren dan hebben we nog 12-18 maanden voordat alles aan de grond staat, aangenomen dat we binnen europa al "onze" F-35 op 1 hoop gaan gooien.

Eerste 6 maanden hebben we nog 40-60% van de vliegtuigen operationeel, dingen als banden, filters en actuatoren gaan kapot. We hebben die wel op voorraad, maar er komen op korte termijn geen nieuwe opties. We kunnen er hiervan een aantal van niet operationele vliegtuigen afnemen

6-12 maanden zakken we terug naar 20-40%. Motoren hebben revisie nodig. Stealth coating verweerd en sensoren gaan kapot. We moeten over naar handmatig onderhoud ipv preventief onderhoud, meer downtime.

12-24 maanden 10-20% operationeel, met een beetje mazzel, de rest onredbaar kapot door slijtage en kannibalisatie. Reverse engineering is nu nodig om uberhaupt nog iets vliegend te houden.

Maw: hopeloos. We blijven als europa het sukkeltje die naar de Golden Emperor moet luisteren en over een paar jaar naar onze grote leider JD.

[Reactie gewijzigd door Hemingr op 16 februari 2026 19:42]

[Llopigat]

Reverse engineering zou ik nu mee beginnen. Met 3D printing zullen we veel na kunnen maken.

En die stealth coating is voor de meeste scenario's waarin we daadwerkelijk defensie inzetten (asymmetrische oorlogsvoering) niet zo belangrijk.

Maar een nog betere oplossing lijkt me de hele shit gewoon verkopen en iets Europees kopen. Kunnen we waarschijnlijk nog veel meer vliegtuigen voor hetzelfde geld krijgen ook.

[Erwin1967]

Is een traditioneel gevechtsvliegtuig wel de weg naar de toekomst? Het is een enorm duur apparaat dat kostbaar is om te verliezen. Zo’n ding haal je uit de lucht tegen een fractie van de kosten. Ik denk eerder dat drones het geheel gaan overnemen. Deze zijn goedkoper en krachtiger omdat ze geen piloot hoeven te vervoeren. Bij verlies spaart het ook mensenlevens.

[Rixos]

Grotendeels waar, 25% van de onderdelen komt uit de eu.


Als ik het goed heb worden bijvoorbeeld onderdelen van het landingsgestel in Nederland gemaakt.


Vergeet niet wat de alternatieve naam van de F35 is : de "Joint strike fighter"


Het is geen 100% Amerikaans vliegtuig.

[drdelta]

Want in Europa maken we geen gevechtsvliegtuigen?

We hebben maar liefst 3 Europese alternatieven (Eurofighter Typhoon, Dassault Rafale en Saab Gripen) die door Europese (militaire) luchtvaart partijen gebouwd worden.

Of denk je dat Dassault Aviaton, BAE Systems, Airbus, Leanordo, Saab, Rolls-Royce, Thales, etc. geen reserve onderdelen zouden kunnen maken voor een bestaand vliegtuig, als we die nodig zouden hebben?

[reneflo]

Ik weet de context van deze uitspraak niet, maar misschien is de dreiging van een Amerikaanse inval in Groenland toch nog niet helemaal weg. Als je dan Groenland wil verdedigen hoef je sowieso niet te rekenen op reserveonderdelen.

Waarschijnlijk heeft een journalist gevraagd wat we aan de jsf hebben als Amerika er de stekker uit trekt en heeft hij daar gewoon op geantwoord.

[THM0]

Wel een nogal naïef antwoord… alsof je de software in het toestel en de diensten buiten het vliegtuig waarmee het toestel communiceert betrouwbaar kunt nabouwen. Ja de link met de VS kun je vast wel doorknippen maar je houdt een fractie van de waarde en inzetbaarheid van de F35 over.

Ik verwacht dat het goedkoper, beter en sneller is om je verlies te nemen, de toestellen af te schrijven en Europese toestellen te kopen.

[fevenhuis]

Het lijkt er inderdaad meer op dat deze hype gemaakt is voor een hernieuwde focus op Europese defensie uitgaven naar Europese wapensystemen dan dat er daadwerkelijk overwogen wordt of een jailbreak uit Amerikaanse defensiesystemen mogenlijk is (niet dus).

[mbbs1024]

Een beetje naief, de grote budgetten daarvoor zijn er niet meer.

[eheijnen]

Geen onderdelen en geen eigen software dan kan NL nog altijd EUV machines van ASML aan de chinezen verkopen waarmee de hele AI sector in de VS onder druk komt te staan.

Ze moeten eens wat meer hun tanden laten zien aan die Orange Dude™....

[blinchik]

Het zou niet ideaal zijn, maar ik bekijk het eerder als veiligheidsmaatregel, als het echt ruzie wordt zullen ze wel een tijdje kunnen vliegen en zorgt het voor een window waarop we kunnen overstappen naar eigen vliegtuigen. Het is inderdaad jammer dat ze voor F-35 hebben gekozen en niet voor een Europese variant, hopelijk is het nu een les voor de toekomst.

Je kan die onderdelen van andere F-35's die je hebt gebruiken (je hebt er dan wel minder, maar je kan wel voorlopig onderhouden). Ook kan je parallel import van onderdelen doen. Europa heeft eigen onderhoudstechniekers, die ook wel onderhoud kunnen doen.

Kijk naar Rusland, ze krijgen geen onderhoud of service op Airbus of Boeing meer, en die vliegtuigen vliegen ook nog. Op lange termijn gaat dat ook fout, maar ze kunnen het "voorlopig" wel servicen.

Ik denk eerder dat doel voor ogen hebben met een jailbreak.

[Reactie gewijzigd door blinchik op 16 februari 2026 16:58]

[Rnej]

Niet alle onderdelen worden door de Amerikanen gemaakt. Maar los daarvan is dat niet het probleem;

De F35 op zichzelf staand is geen exceptioneel toestel, pas in combinatie met andere hardware wordt een f35 een veel meer capabel toestel. Jailbreaken zou (denk ik) betekenen dat al die capabiliteit verdwijnt en je een toestel over houdt die niet veel beter is dan een eurofighter of Rafale.. om maar wat te noemen.

[PWR.]

Alle raketten van Boeing en Ratheon hebben dit zelfde probleem. Dit zag je 100jaar van t voren aankomen. Maar gelukkig hebben we Rutte di onze miljarden daar gaat uitgeven om rechtstreeks naar Oekraïne te sturen.


Het is Jailbreak en en zelf ontwikkelen, dan maar een achterstand. Uiteindelijk ben je sterker.

[PGTART]

Ik heb er net Ubuntu op gezet

[Lekker Ventje]

In Nederland worden ook onderdelen voor de F35 gemaakt.

[Bentoonen]

Zo heb jij aandelen Lockheed? Wel eens van een bedrijfje Fokker gehoord. In Nederland waren we de beste. Alleen marketing zijn we minder goed in. We moeten allemaal eens wat trotser op ons eigen land zijn en daar wat meer in investeren. In combinatie met Airbus en Saab kunnen we de wereld aan. Gewoon aan deze kant van de plas investeren.

[bazs2000]

Jailbreaken klinkt leuk als het gaat om een telefoon en je apps wilt installeren omdat het kan.

Maar bij een multi-miljoenen kostend vliegtuig weet ik zo net nog niet of dat de juiste weg is om in te slaan. Dit is kinderachtigheid van hoog niveau, vooral als je bedenkt hoe destijds de aanbesteding is gegaan.

Dit had onderdeel van de risk-assessment moeten zijn toen werd onderzocht hoe 'handig' het zou zijn om met USA in zee te gaan. Willens en wetens zijn bepaalde keuzes genomen en werden stappen gezet die zeer veel geld hebben gekost.

En nu over jailbreaken beginnen? Nee sorry, dat klinkt als een lapmiddel en net als @ApexAlpha terecht stelt, hoe zit het met support?

[arjankoole]

Tuinman deed dit om een reden.

Het was een hele goeie knuppel in het hoenderhok, en de amerikanen gingen accuut compleet door het lint.

Ze kunnen er niet zo goed tegen als je hetzelfde spelletje speelt als hen.

En Tuinman is toch exit, dus hij kan die mening veilig ventileren.

[MikeyMan]

Is er een reactie gegeven?

[arjankoole]

niets officieel, alleen de maga troll farm ging volledig uit de spreekwoordelijke stekker.

[Llopigat]

Dat is niet belangrijk. Die hebben een aandachtsspanne van 20 seconden. Morgen staan ze weer ergens anders over te schuimbekken. De mening van de MAGA achterban doet er niet toe, die maken zich op commando kwaad over wat ze gezegd wordt.

Spanje heeft besloten de F-35 helemaal te cancellen 👏👏👏 en daar was veel geblaat over en dat zijn ze nu alllaaang weer vergeten.

[Hemingr]

De "maga troll farm" moest vooral lachen om de ongehoorde domheid van deze kerel.

[arjankoole]

nee hoor, ze gingen compleet uit hun stekker.

begonnen al gelijk weer, heel typisch, met bombardementen te dreigen.

[redslow]

Met de F16 geeft Nederland destijds ook een compleet eigen update/upgrade uitgevoerd die dermate beter was dat men vanuit de VS kwam kijken.

Als het toen kon, kan het nu ook.

[enver63]

Als het toen kon, kan het nu ook.

In de jaren 1970-1990 waren er nog veel technische onderzoeksinstituten en R&D afdelingen bij bedrijven in Europa (en Nederland). Daar is inmiddels weinig meer van over. Ik ben bang dat we nu niet verder komen dan een clubje managers en projectleiders die in 8maanden een powerpoint in elkaar zetten.

[Patrick_Wolf]

Maar dan heb je wel een verdomd mooie powerpoint met allemaal animaties en cijfers enzo

[enver63]

Aha, goed punt. Die powerpoint stoppen we vol met prompt injections, en dan sturen we die naar het Pentagon en naar Lockheed-Martin.

Misschien gaat het zo toch nog wel goedkomen.

[Doornekamp33]

De F16 was ook wat minder geavanceerd en werd in Nederland gebouwd bij Avio Fokker op Ypenburg in 1979, we kenden dat toestel dus van binnen en buiten.

[Llopigat]

Voor toen was hij behoorlijk geavanceerd hoor! Maar inderdaad we hebben nu die industrie niet meer omdat we Fokker ook hebben laten vervallen.

[Deli]

Het is ook een lapmiddel. Maar mogelijk een goede lapmiddel terwijl we werken aan europese vliegtuigen. Maar totdat ze vervangen zijn is het fijn als we wat minder afhankelijk zijn van de VS met deze f35s.

[Funny]

Het besluit om voor deze F35 te gaan was rond de eeuwwisseling, het heette toen nog de JSF. Er is toen door de staat besloten om niet deel te nemen aan het Eurofighter programma. Er is nog flinke controverse omheen geweest. Zulke besluiten gaan over tientallen jaren. En dat was een hele andere tijd, hele andere wereld.

[Muncher]

Dit klinkt allemaal heel stoer, maar de kans lijkt mij groot dat de US daarna de achterliggende leveringsketen gewoon stop zet. Dus geen (reserve)onderdelen meer, geen munitie, enzovoorts (ik noem even een paar willekeurige voorbeelden).

Toevoeging: het lijkt erop dat we in Europa ook de nodige onderdelen produceren, dus het is niet helemaal eenzijdig als ik de Wikipedia mag geloven Wikipedia: F-35 Lightning II.

edit:
Toevoeging erbij gezet.

[Reactie gewijzigd door Muncher op 16 februari 2026 14:42]

[Croga]

Gezien het feit dat het grootste deel van die reserveonderdelen uit de EU komt zie ik het probleem niet zo.

Qua munitie is alles gestandardiseert dus ook daar niet echt een probleem.

Al met al is dit één grote storm in een glas water. De onderlinge afhankelijkheid is dusdanig groot dat een breuk hier voor beide partijen catastrofaal zou zijn.

[Mathijs Kok]

Gezien het feit dat het grootste deel van die reserveonderdelen uit de EU komt zie ik het probleem niet zo.

Nee, zeker niet het grootste deel, wel belangrijke delen.

[MSalters]

Grootste deel? Bron?

En we zien zelfs bij iets uitermate doms en gestandaardiseerd als 155mm granaten voor Oekraïne dat de VS simpelweg 95% van de NATO productie capaciteit bezit. De EU is nogal industrie-onvriendelijk.

[wheez50]

Bron? Bijvoorbeeld: https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/3155618/een-kijkje-in-het-hypermoderne-magazijn-met-reserveonderdelen-voor-de-f-35-straaljager

[MSalters]

Dat gaat ten eerste alleen over reserve onderdelen voor Europese F35s. Dat is dus een klein deel.

Ten tweede is het alleen een magazijn. Dat zegt dus helemaal niets over waar die onderdelen ooit geproduceerd zijn.

[Rixos]

Dat klopt echt totaal niet. De grootste producent van 155 millimeter granaten is Rheinmetall in Duitsland. Niet de VS.

[TweakerLuke]

95%? De bronnen die ik zie is dat het nu eerder richting de 50/50 zit wat betreft 155mm granaten en dat de doelen in 2026 2m voor de EU zijn en 1,2m voor de VS.

Laat wat mij betreft zien dat we snel kunnen opschalen wanneer de wil er is.

[Lord Anubis]

kunnen we dan niet zelf een body maken met daarin de reserve onderdelen? Of echt alles in de EU laten maken? Maakt Saab niet een straaljager?

[downtime]

SAAB maakt een straaljager maar die zit ook vol met Amerikaanse componenten. Voor echte onafhankelijkheid van de Amerikanen moet je waarschijnlijk bij de Fransen zijn. Geen idee eerlijk gezegd hoe het met de Eurofighter Typhoon zit. De deelnemers in dat project waren een stuk minder sceptisch tegenover de VS dan de Fransen.

[arjankoole]

Dit klinkt allemaal heel stoer, maar de kans lijkt mij groot dat de US daarna de achterliggende leveringsketen gewoon stop zet. Dus geen (reserve)onderdelen meer, geen munitie, enzovoorts (ik noem even een paar willekeurige voorbeelden).

precies, we zullen volledige onafhankelijkheid moeten hebben. Die supplychain is een grotere killswitch dan wat dan ook. Rheinmetall heeft onlangs wel een stap gezet, maar ook daar levert de USA nog steeds componenten.

[Martinspire]

Ik denk dat onderdelen sowieso wel een probleem gaat zijn. De huidige doorlooptijd van een enkel vliegtuig is gewoon veel te lang als je echt een oorlog hebt. Dan moeten die dingen bij wijze van spreken binnen een dag de productiehal weer uit. Dat is ook de reden dat de tweede wereldoorlog gewonnen is door de geallieerden, hun productie en mankracht was gewoon veel groter. Tuurlijk kun je je met minder mensen wel verdedigen, maar het lijkt mij logisch dat de volgende oorlog niet zal draaien om wie zich het beste ingraaft. Wellicht draait het om resources, of het draait om geld en personen, maar hoe dan ook moet je daar ook voor kunnen aanvallen en met hardware die je niet snel kunt bouwen, kun je ook geen aanval in zetten.

[ApexAlpha]

Oke en waar komen je reserveonderdelen vandaan dan?

[Mathijs Kok]

En hoe komen de VS aan de reserveonderdelen en software-updates uit het VK? Zonder ejection seat kan je niet vliegen, nietwaar? En die komt toch echt uit Cambridge (in vrijwel alle US-gevechtsvliegtuigen overigens).

[jumbos7]

De VK zal verwacht ik alleen nooit bereid zijn om de VS op dezelfde afstand te zetten als de rest van Europa. Voor de VK is Europa veel meer een gelegenheidshuwelijk dan dat ze zich als onlosmakelijk verbonden voelen met het Europese vasteland.

Ze zouden de VS ook nooit essentiële reserveonderdelen durven onthouden, al is het maar om het besef dat de Amerikanen het niet zouden schuwen om ze desnoods dan met geweld op te komen eisen. In de rest van Europa geloven velen nog steeds dat als we iets besluiten dat in de VS onverteerbaar is dat er grenzen zijn die de Amerikanen niet zouden durven overschrijden.

[Reactie gewijzigd door jumbos7 op 16 februari 2026 16:01]

[Azenomei]

De VK is al bezig met meer EU en minder VS. Dus wellicht toch wel mogelijk.

[Wouterie]

Nou, binnen de NAVO zijn het VK en de VS twee handen op één buik. Ze mogen Trump ook niet zo, maar hun samenwerking is net zo hecht als voorheen.

[Llopigat]

Tja als je ziet wat voor een regime er aan komt (Farage) dan zou ik zeggen: Ervaringen uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst.

Farage is Trump in het kwadraat. Wil zelfs een boete invoeren voor mensen die geen kinderen willen.

[bzuidgeest]

Tuurlijk kan je vliegen zonder ejection seat. Je maakt alleen wat minder overleef kans bij problemen :)

[Eksit]

Waarschijnlijk grootspraak maar wij kunnen het ook moeilijk maken door geen onderstellen, vleugeldelen enzo meer te leveren.

[batteries4ever]

Bij de productie wel, ook nog bij reserve onderdelen maar in het gebruik erna niet...

[adje123]

Uit China. En China koopt het weer van de US en verkoopt het voor het dubbele aan Europa en Rusland.

[Miuccia]

Aliexpress

[Carlos0_0]

Uit Nederland onder andere, wij hebben meerdere bedrijven die onderdelen procederen(Jij denkt dat alles uit amerika komt ?).

[Wouterie]

AliExpress.

[WendelV]

als het internationaal ontwikkeld is waarom is het dan niet zo opgezet dat het uitwisselbaar is


je betaalt voor ontwikkeling maar hebt geen eigen toegang zonder te jailbreaken? verkeerd aangepakt vanaf het begin

[batteries4ever]

Inderdaad gestoord, was natuurlijk nog te doen toen de VS nog halfweg normaal deed, maar nu zou je net zo goed bij China kunnen bestellen...

[Vinny_93]

Een F-35 bij Wish of Temu, kijken hoe lang dat goed gaat

[batteries4ever]

Vast goedkoper!

[CH4OS]

Omdat uitwisselbaarheid betekend dat een derde partij ook de onderdelen kan maken, tegen een lagere prijs. Daar is an sich niet direct iets mis mee, maar als er iets gebeurd met het vliegtuig, een F-35 in dit geval, wordt wel de fabrikant als eerste aangekeken, terwijl de koper ander materiaal onder of tussen de vleugels heeft gemonteerd.

[telenut]

Serieus... kunnen ze niet gewoon stoppen met geld te verspillen aan gevechtsvliegtuigen?
Drones zijn duizenden keren goedkoper, kunnen veel meer, en als die ontploffen is niemand dood ( of dan toch niet degene die er in zit..)

[Croga]

We hebben onze afgedankte F16s naar Ukraine gestuurd. Die worden daar nu gebruikt om op Shahed drones te jagen. Ga er maar gerust van uit dat 1 F16 iedere nacht enkele tot enkele tientallen drones neer haalt.


Drones zijn leuk maar single-use en niet heel erg slim. Nee, zelfs niet die AI drones die hun eigen weg kunnen vinden. In zijn levensduur haalt één gevechtsvliegtuig gerust tienduizenden drones neer. Dáárom stoppen we niet met gevechtsvliegtuigen; omdat het geen geld verspillen is.

We zijn ook nooit gestopt met messen maken ondanks dat er vuurwapens bestaan. We zijn nooit gestopt met infanterie bewapenen ondanks tanks. We zijn nooit gestopt met loopgraven maken ondanks dat er vliegtuigen en artillerie bestaan. Het is geen óf óf situatie, beiden hebben hun plek op het slagveld.

[mmmbbb]

"F16 iedere nacht enkele tot enkele tientallen drones neer haalt"

NPO/NOS propaganda detected :-(

[arjankoole]

straaljagers kunnen dingen die drones niet kunnen. Het is een meerlaags systeem.

Ja, drones kunnen fenomenale dingen, vooral in de handen van mensen die ze goed weten te gebruiken. (ik kijk even naar Oekraïne). Maar ze hebben ook beperkingen.

De Oekraïners gebruiken ook nog steeds straaljagers met franse AASM Hammer bommen. Dat heeft een reden.

[Kroesss]

Een F35 is veel meer dan een straaljager die bommen gooit.

Een F35 is een vliegend commandocentrum. Het kan communiceren met landmacht, luchtmacht en marine tegelijk en zo de centrale rol spelen in een slagveld.

[Deveon]

Drones heb je militair gezien in allerlei maten. Voor de F35 is Nederland recent akkoord te gaan met de ontwikkeling van een digitale wingman, dus ook een “drone”. Ik denk alleen niet dat we nucleair arsenaal onder een drone moeten gaan hangen.

[Reactie gewijzigd door Deveon op 16 februari 2026 17:26]

[Alcmaria]

Even wat apps sideloaden, wat kan er mis gaan. Maak me hier toch wel zorgen over.. we moeten echt van die amerikaanse navelstreng af, op veel meer gebieden.

[DeBers]

Nouja. We moeten ook weer niet kosten wat het kost wegewegen. Blijf wel in ogenschouw houden dat we tientallen jaren goed met elkaar hebben samengewerkt. Het is echt vooral deze gek. Er moet wel reële dreiging zijn.

[Kroesss]

Het punt waar ik vooral moeite mee heb is niet eens zozeer de huidige gek zelf. die is al op respectabele leeftijd, dus dat probleem lost zichzelf ergens de komende jaren wel op.

Het punt waar het wat mij betreft om gaat is dat nu is aangetoond dat de macht in Amerika ogenschijnlijk eenvoudig gekocht kan worden. Die macht is dan ook absoluut.

Met andere woorden: Trump gaat wel weer weg, maar wat gebeurt er daarna? Wellicht krijg je een tijdje wat fatsoenlijker bestuur daar, maar wie zegt dat er over 10/12 jaar niet weer eenzelfde soort figuur opstaat daar? Het systeem in Amerika is gewoon te "kidnappen", net als nu is gebeurd.

[DeBers]

Ik ga er eventjes vanuit dat we daar als mensheid, en met name westerne landen, van kunnen leren. Kijk naar Duitsland. Daar heeft ook een gek even in -uiteraard hele extreme mate- huis gehouden. Maar zij hebben daar als natie van geleerd. Als straks de economie van Amerika op zijn gat ligt en de werkloosheid torenhoog is, zullen zij daar hopelijk ook van leren.

Of dat waar is gaan we in november 2026 zien.

[Kroesss]

De toekomst zal het leren inderdaad. En in Duitsland is het daarna ook goed gekomen. Maar voordat we als landen Duitsland weer vertrouwden heeft decennia geduurd, en ook de nodige inspanning van Duitsland zelf gekost.

De situatie die ik beschrijf waarin de macht dus gekocht kan worden is inderdaad de huidige situatie. Alleen om die te veranderen, zal de grondwet in Amerika aangepast moeten gaan worden. Daarvoor is een grote meerderheid nodig, en dat is juist in Amerika een probleem. Als je ziet dat zelfs op dit moment nog 41% van de Amerikanen vind dat Trump goed bezig is, kan ik me niet direct voorstellen dat die grote meerderheid voor het aanpassen van de grondwet er komt.

Maar inderdaad: de tijd zal het leren.

[nono_einstein]

Het probleem is dat die gek in Duitsland ging huishouden NADAT de hele economie op z'n gat lag....

[albatross]

Ik ga er eventjes vanuit dat we daar als mensheid, en met name westerne landen, van kunnen leren. Kijk naar Duitsland. Daar heeft ook een gek even in -uiteraard hele extreme mate- huis gehouden. Maar zij hebben daar als natie van geleerd. Als straks de economie van Amerika op zijn gat ligt en de werkloosheid torenhoog is, zullen zij daar hopelijk ook van leren.

Maar wellicht niet de les waar je op hoopte. In 1936 lag de economie van Duitsland ook op zijn gat, met torenhoge werkloosheid. Dat is juist de voedingsbodem waar mensen als Hitler op inspelen.

[PCG2020]

In 1936 was Hitler al drie jaar Rijkskanselier (c.q. Führer) en ging het in Duitsland economisch gezien vrij goed. Dat had natuurlijk wel te maken met een enorme investering in de wapenindustrie en de voorbereidingen voor de uitbreidingen van het Lebensraum, c.q. de annexaties en invasies die nog zouden komen.

[mbbs1024]

Het is niet enkel Trump, daar zit een ganse machine van gelijkgestemden achter, plus de steenrijke bazen van big tech, die de boel financieren en naar hun hand zetten.

[batteries4ever]

Die is er... zit in Washington. Wie weet hoe vitaal Nederland blijkt te zijn voor de nationale veiligheid van de VS...

[DeBers]

Laat die inschatting maar over aan de experts. Ik ben het eens hoor, dat we meer op eigen benen moeten staan. Maar dit is tot nu toe wel echt een enorme uitschieter. Over 3 jaar kan de vlag er heel anders bij hangen gek genoeg. Het zou wel zonde zijn als we dan tientallen miljarden hebben gestoken in andere straaljagers bijvoorbeeld.

[batteries4ever]

Over 3 jaar kan het er zeker weer anders uitzien. Maar wat we tijdens deze regering leren is de VS behoorlijk onstabiel is geworden en er kennelijk niet voldoende wil is in het parlement en gerechtshof om iemand die alle oude verdragen met voeten treedt tegen te houden. Leuk dat het bij de volgende regering wellicht beter gaat, maar we kunnen er kennelijk niet op vertrouwen dat de VS zijn bondgenoten fatsoenlijk behandelt - zelfs Kanada niet - dus we moeten wel naar wegen zoeken om minder afhankelijk van ze te blijven, dan is de F35 wel een heel verkeerde keus!

[DeBers]

Nogmaals, ik ben het met je eens. Maar niet koste wat het kost. Een gek in 120 jaar Amerika vind ik nou niet echt alarmerend. Ik bagatelliseer niet wat daar op dit moment gebeurd. Maar we moeten wel reëel blijven. Ik zou het wel zonde vinden als we niet meer in ons onderwijs, zorg en infrastructuur kunnen investeren omdat we koste wat het kost van alle amerikaanse systemen, hosting etc af moeten.

Straks ga je nog zeggen dat we batterijen zelf moeten gaan produceren omdat die uit China komen.

[Reactie gewijzigd door DeBers op 16 februari 2026 14:30]

[PCG2020]

Trump en consorten zijn bezig met het consolideren van de macht. Zijn belofte dat er nooit meer verkiezingen zouden komen, werd met hoongelach ontvangen maar de club in het Witte Huis is daadwerkelijk bezig met zorgen dat het gebeurt.

De komende verkiezingen in november, de midterms, zijn bepalend voor het inperken van Trumps macht. Er zijn nu allerlei bewegingen gaande om die verkiezingen maar ten gunste van Trump uit te laten pakken, zoals het inperken van het kiesrecht voor vrouwen (door te zeggen dat de naam op je ID-bewijs dezelfde moet zijn als die op je geboortecertificaat; wanneer je getrouwd bent, is dat vaak niet meer zo), het verplichten van een paspoort voor stemregistratie (terwijl veel Amerikanen vaak alleen een rijbewijs als ID-bewijs hebben, een paspoort schreeuwend duur is en de mogelijkheden om er één aan te vragen ook sterk beperkt worden) en meer van dat soort ongein.

De VS onder MAGA / Trump is totaal geflipt. We hoeven er voorlopig niet van uit te gaan dat de verhoudingen weer worden zoals ze ooit waren en wellicht is het goed om dat ook zo te houden. Clubjes als MAGA is er namelijk ook veel aan gelegen dat Europa géén belangrijk machtsblok is maar een verdeeld zooitje landen dat geen competitie vormt voor de VS.

[Lord Anubis]

1? Er was nog een hele familie die een vreemd gedragsprobleem weerkaatste in de politiek. Het is echt niet bij één gebleven hoor. Trump is het meest opvallende omdat er nu gevochten wordt of kan worden via sociale media.

[batteries4ever]

Eenbatterij is ook een gevaarlijke afhankelijkheid, maar ik geloof niet dat meneer Xi ja batterij uit kan schakelen. Kan dus bij die F35 wel. Afgezien daarvan loopt al onze data over Amerikaanse programma's en servers. Ik denk dat het gebruik van o.a. Apple/Google/Facebook verboden zou moeten worden en vervangen door Europese equivalenten. Wellicht niet vanaf morgen, maar wel met een concreet tijdplan - ja ook als de gemeente ... problemen heeft met zijn software.

[Omega]

Ik ga er vanuit dat wanneer defensie iets aanschaft zoals de F35 dat ze toegang krijgen tot de bijbehorende broncode? Ook als ze er zelf niet aan sleutelen zouden ze deze moeten kunnen auditen op veiligheid en functionaliteit?

De overheid heeft bijvoorbeeld ook inzicht tot de broncode van Microsoft Windows om deze zelfde reden.

Dus geen idee waarom men het heeft over jailbreaken, het zou wel gewoon een rare kromme en incorrect uitspraak geweest zijn van de minister.

[Noobie2010]

Neen. Defensie krijgt wat er gespecificeerd is in de tender. De meeste tenders gaan tot level 3 componenten niveau. En daar hoort de broncode van de ondersteunende software echt niet bij.

[demianmonteverd]

Tijd om dat te herzien dus. Dit spul moet gewoon ten alle tijden kunnen werken. Ze zijn al niet geweldig in onderhoud, al word daar geloof ik wel hard aan gewerkt, als je ze niet zou kunnen inzetten als ze nodig zijn, wat moet je er dan mee? Dan maar wat eurofighters en grippens (met nieuwe motor dan) kopen. Er zijn vast partijen om die f35 aan te verkopen, desnoods aan partijen die de onderdelen kunnen gebruiken voor hun eigen toestellen.

Maar goed, natuurlijk gaat lm hier de EU in tegemoet komen, we zijn een geweldige klant voor hen immers. En soortgelijke afspraken zijn altijd al geweest met Israel en meen ook dat Japan meestal additionele eisen stelt.

[Croga]

En toch heeft geen enkele ASML klant inzicht in de broncode van ASML.......

Nee, ga er maar niet van uit dat je bij dit soort spul inzicht krijgt in de broncode.

[Omega]

Defensie materieel zijn kritische systemen, een machine van ASML is dat niet. Eentje is verantwoordelijk van mensenlevens, de andere enkel economisch belang, ik vind het bijna niet te vergelijken.

[Croga]

Dat geldt wellicht voor de koper. Voor de verkoper is het hetzelfde. En die is uiteindelijk degene die bepaald of de koper de broncode krijgt of niet.....

Er is hier niet zo heel veel te kiezen. Of je krijgt een vliegtuig zonder broncode, of je krijgt niets.....

[Blonde Tux]

Zie het al voor me:
rm -rf proxy.european-F35.us
Congratulations, you've just unlocked the bootloader, you have ultimate freedom, except you can't fly, drive or connect to your device

[bazs2000]

En daar sta je dan, met jouw miljoenen kostende plantenbak.

[Azerox]

Zoiets ga je toch ook niet openbaar roepen en doe je in het diepste geheim? Zoiets toon maar weer aan dat we zeer incompetente mensen op belangrijke posities hebben zitten.

[Mar9]

Net zoals Trump die alles openbaar roept?

[Pasteis]

Zoiets ga je toch ook niet openbaar roepen en doe je in het diepste geheim? Zoiets toon maar weer aan dat we zeer incompetente mensen op belangrijke posities hebben zitten.

Ik mag hopen dat onze politiek wel degelijk verder denkt en beseft dat zulke uitspraken niet in het wild gedaan kunnen worden. Toch? Toch??

Toooooooch???

[TweakerLuke]

Waarom niet? Die Amerikanen zijn ook niet dom en weten dat dit een optie is. Het lijkt mij meer een soort geruststelling voor Europeanen/mensen die zeggen dat de F35 een killswitch heeft.